gtsak

homepage of Giannis Tsakonas

Author: gtsak

Ξαναπάτα το play…

Δέκα τραγούδια από δέκα πολύ καλούς δίσκους του 2017, δίχως κάποια συγκεκριμένη αξιολογική σειρά.

Artificial Language – Observer

Πιθανόν ό,τι πιο φρέσκο στο progressive metal που έχω ακούσει τα τελευταία χρόνια. Είναι βέβαια κοντά στον ήχο των πολυαγαπημένων μου The Human Abstract, αλλά εδώ είναι μια αυτόνομη οντότητα που δίνει τόση ενέργεια και μελωδία, όσο πολύ λίγοι. Μακράν το άλμπουμ που άκουσα περισσότερες φορές.

Need – Hegaiamas

Από τις αρχές του χρόνου είχε μπει στη λίστα, αλλά εδώ επιβραβεύω τη συνολική τους πορεία στη χρονιά που περιελάμβανε μια ευρωπαϊκή και αμερικάνικη περιοδεία. Σχήμα που έχει ανέβει επίπεδο εδώ και χρόνια και παραμένει ψηλά με την εργατικότητα του και την προσηνειά του.

Sorcerer – The Crowning of the Fire King

Συχνά, οντότητες που πρεσβεύουν αξίες φθίνουν. Οι αξίες όμως οι ίδιες όχι. Παραμένουν χάρη σε αυτούς που τις πρεσβεύουν με συνέπεια και σταθερότητα. Με αυτά μεγάλωσα. Με αυτά συνεχίζω.

Forsaken – Pentateuch

Συνθέσεις που γράφουν πολύ λίγοι. Ασίγαστο πάθος για το doom. Συμπεριφορά που τους τιμά ως ανθρώπους. Δεν υπάρχουν κορδελάκια και φιοριτούρες. Αλήθεια και μόνο αλήθεια από τέσσερις από τους πιο ειλικρινείς ανθρώπους που ξέρω. Ρεαλιστικά μιλώντας, αν δεν προέρχονταν από μια μικρή χώρα της Μεσογείου, θα είχαν άλλη αντιμετώπιση. Αλλά πότε μας ένοιξαν αυτά για να μας νοιάξουν τώρα;

Vulture Industries – Strange Times

Το κόλλημα της χρονιάς σε οικογενειακό επίπεδο. Προοδευτικό σκοτεινό metal, τέτοιο που μόνο Νορβηγοί μπορούν και προσφέρουν. Ζωντανά, οι Vulture Industries βρίσκονται σε άλλο επίπεδο. Πληρέστατο σχήμα σε όλα τα επίπεδα.

Wobbler – From Somewhere to Nowhere

Αναχρονιστικό progressive rock που αποδίδει τιμές στην ιταλική σχολή του είδους και όχι μόνο. Υπάρχουν όλα αυτά που προσδιορίζουν το είδος, βλ. Yes ή/και Gentle Giant, αλλά με τον παραμυθένιο τρόπο που προστίθεται με τις παραδοσιακές φόρμες του Βορρά και το μπαροκ.

Loss – Horizonless

Το καλύτερο εξώφυλλο της χρονιάς ντύνει μερικά από τα πιο “μαύρα” τραγούδια που κυκλοφόρησαν. Το πλέον ακραίο άκουσμα της λίστας, αλλά ιδιαίτερα εσωτερικό.

Soen – Lykaiea

Πάλι ένα άλμπουμ από τις απαρχές του έτους. Απερίγραπτος συνδυασμός προοδευτικού ήχου και συναισθήματος. Δεν παίρνω τον ολισθηρό δρόμο να τους συγκρίνω με τις συγγενείς τους μπάντες, αλλά ναι, είναι πολύ καλύτεροι από όλες αυτές πλέον, γιατί απλά έχουν τον δικό τους χαρακτήρα.

The Soundbyte – Solitary IV

Engum, Hoemsnes και Huke. Τι να συζητήσω μετά; Σκοτεινή, πνιγηρή και ελώδης μουσική στο γνωστό ύφος των συνθέσεων του Engum. Για την Kirsti δεν υπάρχει τίποτε άλλο, παρά θαυμασμός που αγγίζει τα όρια της παρεξήγησης.

A Lot Like Bird – Divisi

Το πιο soft άκουσμα της λίστας είναι ένα ευάλωτο prog-rock άλμπουμ από τους A Lot like Birds που χαρακτηρίζονται ως post-hardcore. Εδώ φαίνεται γιατί αποτυγχάνουν πολλές φορές οι ταμπέλες. Είναι απλά καλή μουσική. Πολύ καλή για την ακρίβεια.

And when we meet, you’ll kiss me with a seed between your teeth
And if it settles in my chest, I’ll do my best to leave it be
I’ll let the stem strike out
I’ll let it pry apart my ribs
I’ll throw the petals up to show this for exactly what it is


Photo by Namroud Gorguis on Unsplash

Ζητήματα πρόσβασης σε επιστημονικό περιεχόμενο στην Ελλάδα και την Ευρώπη

Τοποθέτηση στην ημεριδα «Βιβλιοθήκες, Αρχεία και Πνευματική Ιδιοκτησία», 14 Δεκεμβρίου 2017, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.


Εισαγωγικά σημεία

Η σημερινή εκδήλωση δίνει τη δυνατότητα να τεθούν κάποια θέματα αρχών, παρά τεχνικά ζητήματα, τα οποία συζητούνται πρωτίστως στο πλαίσιο της διαβούλευσης. Δίνει τη δυνατότητα σε όλους να εκθέσουμε τις θέσεις μας σε ένα δημόσιο βήμα, πράγμα που δεν έχει γίνει σε μια συλλογική προσπάθεια όπως τώρα. Ως εκ τούτου, θερμές ευχαριστίες στους εμπνευστές και στους διοργανωτές της εκδήλωσης. Η δική μου τοποθέτηση θα έχει δύο πρίσματα: το πρώτο είναι απόλυτα σχετικό με το δικαίωμα δημόσιου δανεισμού στη χώρα μας, ενώ το δεύτερο, πιο μακροσκοπικό, βλέπει τις εξελίξεις στην εκδοτική της επιστημονικής πληροφορίας στην Ευρώπη. Γι’ αυτό άλλωστε και ο τίτλος της παρέμβασής μου έχει να κάνει με τα ζητήματα πρόσβασης εν γένει σε επιστημονικό περιεχόμενο.

Το δικαίωμα δημοσίου δανεισμού στην Ελλάδα

Το άρθρο 54 του Ν 4481 του Ιουλίου 2017 «Συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων και άλλα θέματα αρμοδιότητας Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού» ορίζει ότι:

Επιτρέπεται, χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή, ο δημόσιος δανεισμός έργων από τις βιβλιοθήκες των δημοσίων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (σχολικές βιβλιοθήκες) καθώς και από τις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες που είναι μέλη του Συνδέσμου Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών.

Στο μεσοδιάστημα αυτό αρκετοί έχουν εκφράσει ενστάσεις -μέσα από διαφορά σχήματα- για την ορθότητα της απαλλαγής των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών από το δικαίωμα δημόσιου δανεισμού. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω ότι η απαλλαγή αυτή είναι απολύτως σωστή και εντός του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Ας ξεκινήσω λέγοντας ότι δεν είμαστε η μόνη χώρα που έχει κάνει αυτή την εξαίρεση, αλλά κι άλλες ευρωπαϊκές χώρες το έχουν υλοποιήσει. Για την ακρίβεια, οι περισσότερες χώρες, πλην της Γαλλίας και της Γερμανίας, συν λίγων άλλων, απαλλάσσουν τις ακαδημαϊκές και ερευνητικές βιβλιοθήκες και εστιάζουν το πεδίο εφαρμογής τους στις δημόσιες βιβλιοθήκες. Είναι δίκαιη μια τέτοια απαλλαγή; Στη βάση της κοινοτικής οδηγίας του 92 (παράγραφος 3, άρθρο 5 «Παρέκκλιση από το αποκλειστικό δικαίωμα δημόσιου δανεισμού»), αλλά και του 2006 (αρ. 6 της Οδηγίας 2006/115/ΕΚ), οι οποίες αναφέρουν ότι τα κράτη μέλη μπορούν να απαλλάσσουν ορισμένες κατηγορίες ιδρυμάτων από την πληρωμή της αμοιβής που προβλέπεται, η απαλλαγή έχει νομική υπόσταση.

Οι προβλέψεις αυτές επιτρέπουν ρητώς στον Έλληνα νομοθέτη να εξαιρέσει την ακαδημαϊκή έρευνα, διδασκαλία και εξεταστική διαδικασία από την καταβολή αμοιβών στους δικαιούχους, εφόσον τηρούνται οι αυστηρές προϋποθέσεις προστασίας των δικαιούχων που περιγράφονται ήδη στο ισχύον νομικό καθεστώς στο αρ. 21 του Ν. 2121/1993. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η διάταξη αυτή περνά με επιτυχία το λεγόμενο “τεστ τριών σταδίων”: πρώτον δικαιολογείται από τον επιδιωκόμενο σκοπό, είναι σύμφωνη με τα χρηστά ήθη και δεν εμποδίζει την κανονική εκμετάλλευση. Η διάταξη λοιπόν δεν αντίκειται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου και δεν θίγει αδικαιολόγητα τα έννομα συμφέροντα των δικαιούχων. Κάποιες παρατηρήσεις είναι χρήσιμες, όπως για παράδειγμα ότι το υλικό των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών είναι κυρίως ερευνητικό και ως εκ τούτου συνδέεται με τον επιδιωκόμενο σκοπό, την στήριξη της εκπαιδευτικής και ερευνητικής διαδικασίας. Εν δυνάμει, το υλικό των ακαδημαϊκών και ερευνητικών βιβλιοθηκών είναι ερευνητικό υλικό, ακόμη και το υλικό των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών.

Κατά καιρούς έχει ακουστεί το επιχείρημα οι δανεισμοί προκαλούν βλάβη στον εκδοτικό κλάδο. Ουδέποτε όμως έχει αποδειχθεί η σύνδεση δανεισμών και πωλήσεων, ειδικότερα αν παρατηρήσουμε ότι 25 περίπου χρόνια που έχει εκδοθεί η πρώτη κοινοτική οδηγία ο εκδοτικός κλάδος έχει την πορεία του που δεν ανακόπηκε από τους δανεισμούς, ούτε βέβαια πριν από την ΚΟ. Αυτό δεν είναι μια αυθαίρετη θέση ή μια υπόθεση, όπως -κατά τη γνώμη μου- είναι η αρχική τοποθέτηση, αλλά πιστοποιείται από πρόσφατη έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το σύνολο των προστατευόμενων έργων [3]. Σημειώνω εδώ ότι, ενώ οι Βιβλιοθήκες και τα Πανεπιστήμια υποχρηματοδοτούνται, ο εκδοτικός κλάδος στηρίζεται από την πολιτεία με περίπου 55 εκατομμύρια το χρόνο για τα διδακτικά συγγράμματα, ενώ σε -επίσης- ετήσια βάση τα ελληνικά Πανεπιστήμια αγοράζουν βιβλία αξίας ενός εκατομμυρίου (το νούμερο κατά προσέγγιση). Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αναφέρουμε ότι οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες σε ένα πολύ σημαντικό ποσοστό διαθέτουν ξενόγλωσση και όχι ελληνική βιβλιογραφία. Η ελληνική βιβλιογραφία έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια με τις ενισχύσεις των βιβλιοθηκών από το πρόγραμμα Εύδοξος. Στην πλειονότητα τους τα συγγράμματα αυτά έχουν παραχθεί από Έλληνες ακαδημαϊκούς συγγραφείς (ή έχουν συνεργαστεί στη μετάφραση, στην επιμέλεια, κλπ.) και ως εκ τούτου τίθεται ένα σημαντικό ζήτημα καταβολής δημόσιου χρήματος για την παραγωγή, για την προμήθεια και για την χρήση του επιστημονικού περιεχομένου. Οι ακαδημαϊκοί της χώρας το αντιλαμβάνονται απόλυτα το ζήτημα που προκύπτει, γι’ αυτό και στην ακρόαση φορέων ακούστηκαν θέσεις στήριξης από Βουλευτές που προέρχονται από τον ακαδημαϊκό χώρο.

Η Ανοικτή Πρόσβαση και η επιστημονική μονογραφία

Στο δεύτερο σκέλος της τοποθέτησης μου θα εστιάσω στο θέμα της Ανοικτής Πρόσβασης, το οποίο αν και φαινομενικά άσχετο με το δανεισμό, εν τούτοις είναι πολύ συναφές με τις έννοιες της χρήσης και της κτήσης ενός πνευματικού έργου. Εδώ θα μιλήσω ως μελός του εκτελεστικού συμβουλίου του LIBER [Ligue des Bibliothèques Européennes de Recherche/Association of European Research Libraries, http://www.libereurope.eu]. Το LIBER έχει ως στρατηγικό του στόχο το 2022 να έχουν συντελεστεί στο περιβάλλον των βιβλιοθηκών, των Πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων και της επιστημονικής επικοινωνίας σημαντικές αλλαγές που θα καθιστούν την ανοικτή πρόσβαση ως την κυρία εκδοτική μορφή, τα ερευνητικά δεδομένα ευρεσιμα, προσβάσιμα, διαλειτουργικά και επαναχρησιμοποίησιμα (Findable, Accessible, Interoperable and Reusable, βλ. FAIR), οι ψηφιακές δεξιότητες των βιβλιοθηκονόμων να υποστηρίζουν έναν πιο ανοικτό και διάφανο κύκλο ζωής, οι υποδομές να είναι συμμετοχικές και οι βάσεις για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς να έχουν τεθεί τώρα. Σε αυτό το όραμα, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, είναι σημαντικό να διακρίνουμε κάποια χαρακτηριστικά, όπως η διαφάνεια, η πρόνοια για την υγιή ερευνητική διαδικασία, η μεγιστοποίηση της απόδοσης των περιορισμένων πόρων και η αγωνία για τη διατήρηση ενός εύθραυστου πολιτισμού.

Στην πρόσφατη Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ξεδίπλωσα κάποιες σκέψεις για το ηλεκτρονικό βιβλίο και την ανοικτή πρόσβαση και εστίασα κυρίως στο θέμα των λειτουργικοτήτων και στο θέμα της διατήρησης, π.χ. τι γίνονται τα ηλεκτρονικά βιβλία όταν ένας εκδότης αποφασίσει να διακόψει τη λειτουργία του; Σε αυτή την περίπτωση θα εστιάσω στα οικονομικό-τεχνικά ζητήματα της Ανοικτής Πρόσβασης και στις επιπτώσεις της στα πνευματικά δικαιώματα. Στην Ανοικτή Πρόσβαση σημαντικά δικαιώματα παραχωρούνται κατά τη διαδικασία παραγωγής ενός συγγράμματος. Όλα τα πιθανά κόστη και οι προβλεπόμενες κερδοφορίες, εάν θέλετε, συμπυκνώνονται σε μια αποζημίωση, η οποία προηγείται της έκδοσης. Πιθανόν να υπάρχουν και άλλες μορφές έκδοσης, παράλληλες, π.χ. έντυπες, αλλά αυτό είναι κάτι που δεν εμποδίζει την ελεύθερη διάθεση του ηλεκτρονικού αντιτύπου. Όπως ειπώθηκε ήδη, αυτό γίνεται εφικτό γιατί μέρος της συγγραφικής διαδικασίας χρηματοδοτείται από άλλους πόρους, όπως για παράδειγμα από τις αμοιβές των τακτικών εργασιών ή από πληθοπορισμό (crowdfunding).

Ένα τέτοιο μοντέλο δείχνει πολύ γενναίο και πολύ ευάλωτο. Υπάρχει όμως βλάβη από την ανοικτή πρόσβαση; Ας δούμε λίγο τι αναφέρει σε μια πρόσφατη μελέτη ο εκδοτικός οίκος Springer Nature.

  • Downloads: Οι μεταφορτώσεις, τα λεγόμενα downloads κεφαλαίων, είναι περίπου 30.000 ανά βιβλίο ανοικτής πρόσβασης. Αυτό σημαίνει επτά φορές περισσότερο απ’ ό,τι τα μη ανοικτής πρόσβασης.
  • Citations: Οι αναφορές, οι δείκτες απήχησης ενός έργου μέσω άλλων δημοσιεύσεων, είναι 50% περισσότερες για τα ανοικτής πρόσβασης σε μια περίοδο τεσσάρων ετών.
  • Online mentions: Τα ανοικτής πρόσβασης βιβλία λαμβάνουν δέκα φορές περισσότερες αναφορές στο διαδίκτυο σε μια περίοδο τριών ετών.

Τα στοιχεία αυτά για έναν ερευνητή (που θέλει η δουλειά του να διαβαστεί και όχι απλά να εκδοθεί), για ένα ίδρυμα (που θέλει να καταστεί ανταγωνιστικό), για έναν κρατικό φορέα που χρηματοδοτεί την έρευνα (γιατί αυτή είναι η πραγματική μέτρηση της απήχησης), δεν είναι αμελητέα. Δείχνουν τον δρόμο ότι το άνοιγμα της πρόσβασης μπορεί να συνυπάρξει με την εκδοτική δραστηριότητα, αλλά κυρίως να προσδώσει ένα σημαντικό πλεονέκτημα στους ερευνητές όποιας χώρας ακολουθήσει τις επιλογές αυτές. Επειδή τα αποτελέσματα κάποιων παρεμβάσεων δεν είναι άμεσα ορατά, η δική μου εκτίμηση είναι πως η γήρανση του ακαδημαϊκού πληθυσμού και η αφαίμαξη νέων δυνάμεων, η υποχρηματοδότηση και η αδυναμία μας να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις θα οπισθοδρομήσει την έρευνα στην χώρα και σταδιακά την κοινωνία ολόκληρη.

Το παράδειγμα του Springer (όπου μιλάμε για έναν εκδότη παγκόσμιας εμβέλειας με ισχυρή κερδοφορία), αλλά και οι γενικότερα αλλαγές στην εκδοτική της επιστημονικής μονογραφίας, δείχνει ότι υπάρχει ένας άλλος δρόμος, που σέβεται τους δημιουργούς, αλλά δεν υψώνει εμπόδια στην πρόσβαση στη γνώση. Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι εύλογες αποζημιώσεις μπορούν να μπαίνουν σε διαφορά στάδια πριν την έκδοση και να εκκαθαρίσουν τις μελλοντικές χρήσεις, δίχως να επιβαρύνουν περαιτέρω τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Σε αυτή την περίπτωση το περιουσιακό δικαίωμα διαμοιράζεται στις κοινότητες, όχι μόνο για σκοπούς χρήσης, όπως είναι η μελέτη, αλλά και κτήσης, όπως είναι η αναπαραγωγή. Σαφώς και υπάρχουν θέματα μετάβασης, αλλά μιας και κινούμαστε πάντα εντός Ευρωπαϊκών συνθηκών καλό είναι να γνωρίζουμε ότι οι ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες οραματίζονται το 2022 η ανοικτή πρόσβαση να είναι το κυρίαρχο μοντέλο εκδοτικής. Εκ των πράγματων λοιπόν η ως τώρα νομοθεσία θα καταστεί παρωχημένη.

Στο ίδιο πνεύμα, το LIBER, συνασπίζεται με διάφορους άλλους οργανισμούς για να επιτύχει την πρόσβαση με μηχανικά κυρίως μέσα σε νόμιμο προσβάσιμο περιεχόμενο για σκοπούς εξόρυξης πληροφορίας από δεδομένα και κείμενα. Η αξιοποίηση των μεγάλων όγκων δεδομένων είναι μια ραγδαία εξελισσόμενη περιοχή, τόσο για την έρευνα, όσο και για την οικονομία και ως εκ τούτου ζητούμε στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση να γίνουν οι γενναίες εκείνες αλλαγές που να επιτρέπουν να συμπεριληφθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι ωφελούμενοι από μια τέτοια εξαίρεση, να μην περιορίζει τον σκοπό του TDM για μη εμπορικές χρήσεις, να βεβαιώσει ότι μια εξαίρεση δεν θα οδηγήσει σε αυξήσεις αποζημίωσης των κατόχων των δικαιωμάτων, να εμποδίζει την παράκαμψη της εξαίρεσης από συμβάσεις ή μέτρα τεχνολογικής προστασίας (Technological Protection Measures, TPM) και να επιτρέπει στους ερευνητές να τηρούν αντίγραφά, ασφαλώς αποθηκευμένα, για λόγους πιστοποίησης των αποτελεσμάτων, όπου απαιτείται.

Είναι λοιπόν μια γενικότερη αγωνία του ερευνητικού κόσμου να έχει πρόσβαση σε σώματα πληροφορίας με διάφορα μέσα, πλέον και μηχανικά. Θεωρούμε ότι το δικαίωμα της ανάγνωσης ισούται του δικαιώματος εξόρυξης πληροφορίας. Γιατί, η εξέλιξη των υπολογιστικών υποδομών έχουν αναπτύξει ραγδαία νέους κλάδους επιχειρηματικότητας και καινοτομίας που δεν μπορούμε να τροχοπεδήσουμε. Το πρόβλημα της πρόσβασης σε πληροφορία που έχει πληρωθεί, και δη σε πληροφορία που δεν αποτελεί πρωτότυπο πνευματικό έργο, αλλά στοιχειώδη δεδομένα, είναι για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και τους ερευνητικούς φορείς ιδιαίτερα σημαντικό για την ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης και της οικονομίας. Τα παραδείγματα που έχουμε μας δείχνουν ότι συμπράξεις του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορούν να οδηγήσουν σε βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και από την πλευρά των ιδρυμάτων μας οφείλουμε να προωθούμε τέτοιες προτάσεις για την αναθεώρηση του νομικού πλαισίου.

Καταληκτικά σημεία

Που οδηγούμαστε πρακτικά; Οδηγούμαστε σε μια πιο ισόρροπη συμβίωση του εκδοτικού χώρου και των φορέων μνήμης και γνώσης, όπου προωθούνται πιο γενναίες λύσεις. Η διστακτικότητα της υλοποίησης του δημοσίου δανεισμού (25 χρόνια μετά, η αδυναμία εναρμόνισης και καθολικής εφαρμογής έχει αποδείξει στην πράξη ότι αυτή η νομοθεσία δεν εξυπηρετούσε τις πραγματικές ανάγκες, αλλά τις ανάγκες λίγων του σαξονικού εκδοτικού χώρου), τα επιχειρηματικά μοντέλα του ευρωπαϊκού εκδοτικού κλάδου και η αρνητική οικονομική συγκυρία για τις κοινωνικές πολιτικές, ζητούν να υπάρξει μια άλλου τύπου διευθέτηση των περιουσιακών δικαιωμάτων των δημιουργών επιστημονικής πληροφορίας και μια πιο υπεύθυνη στάση προστασίας των ηθικών δικαιωμάτων. Η έως τώρα απροθυμία όλων να βρεθεί μια λύση έχει αντικατασταθεί από έναν διάλογο όπου όλα τα μέρη αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα. Υπάρχει μια αξιοσημείωτη σύγκλιση.

Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης διαβούλευσης για το δημόσιο δανεισμό και στη βάση της επιθυμίας όλων μας να υπάρξει μια ουσιαστική και πρωτίστως βιώσιμη λύση που θα διασφαλίσει την ηρεμία σε όλους τους φορείς, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι βάσει της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας καμία αποζημίωση δεν μπορεί να επιβραδύνει τη λειτουργία των δημοσίων βιβλιοθηκών, βλ. «όταν o δανεισμός που γίνεται από ίδρυμα ανοιχτό στο κοινό συνεπάγεται πληρωμή της οποίας το ύψος δεν υπερβαίνει αυτό που είναι αναγκαίο για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας του ιδρύματος» [1], θέση που εκφράζει και η IFLA [4]. Με επιχειρήματα, αλλά και με παραδείγματα θέλησα να δείξω ότι ο κόσμος αλλάζει και εμείς είμαστε ήδη βήματα πίσω. Θα παραμείνουμε πίσω όσο η ματιά μας δεν βλέπει προοπτικά όλον τον ορίζοντα και κυρίως γιατί δεν αντιλαμβανόμαστε πως οι δύο κλάδοι μπορούν να μεταβολίζουν την τροφή που τους δίνει ο άλλος και τη μετατρέπουν σε δική τους ενέργεια.

Παραπομπές
[1] Ν 4481/2017, Συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων και άλλα θέματα αρμοδιότητας Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Τεύχος Α, Αρ. Φύλλου 100, 20 Ιουλίου 2017.
[2] Οδηγία 92/IOO/EOK του Συμβουλίου της 19ης Νοέμβριου 1992 σχετική με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματασυγγενική προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας. Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκων Κοινοτήτων Αριθ. L 346/61, 27.11.92.
[3] European Commission (2015). Estimating displacement rates of copyrighted content in the EU. https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/59ea4ec1-a19b-11e7-b92d-01aa75ed71a1/language-en.
[4] ILFA (2016). The IFLA Position on Public Lending Right. https://www.ifla.org/publications/the-ifla-position-on-public-lending-right–2016. Η δήλωση της IFLA αναφέρει επίσης “It should also be rejected in countries that have low literacy rates or lack a reading culture, as diversion of funds for PLR may reduce available funds for more resources, infrastructure and technology to raise literacy rates”. Η Ελλάδα είναι μια τέτοια περίπτωση, έλλειψης αναγνωστικής κουλτούρας.
[5] Authors Alliance (2016). Understanding Open Access. https://www.authorsalliance.org/resources/open-access-portal/open-access-guide/.
[6] LIBER (2016). Basic Guide to EU Copyright Limitations and Exceptions for Libraries. http://libereurope.eu/wp-content/uploads/2016/10/A-Basic-Guide-to-Limitations-and-Exceptions-in-EU-Copyright-Law-for-Libraries-Educational-and-Research-FINAL-ONLINE.pdf.

A short study of conference papers & social media

In this small work, we collected and processed the impact indicators, both traditional (citations) and alternative (altmetrics), of each paper of four conferences. The conferences were the pairs of the ECDL/JCDL for the digital libraries domain and the SIGIR/ECIR for the information retrieval domain. We examined 3,681 papers from these four conferences, from 2004-2014, gathering metrics from Scopus for citations and from Facebook, Twitter, Mendeley, Connotea, CiteULike and blog posts for social media, with the help of Webometric Analyst 2.0.

Although the academic community uses social media to discuss scholarly works in conferences (as exhibited by other studies or anecdotal evidence), with our study we concluded that they do not use them to discuss the published outcomes (as recorded by a DOI), but their presentations. This raises an issue of what kind of manifestation can be recorded and analyzed. There are several statistics about the growth and the behavior of each conference, but it is important to note that there were medium level correlations between the conference venue and citations, which indicates a tendency to get cited in particular venues. However, we found no correlation between traditional and alternative metrics. Again, it can be inferred that social media use in the conferences is happening in situ, which means that it practically ignores key identifiers, such as DOI that are used for the published works.

Unfortunately, the study is only in Greek and it was presented in the 23rd Panhellenic Academic Libraries Conference “Academic Libraries: A roadmap to sustainability” in 15-16 November 2017 at Aristotle University of Thessaloniki, Thessaloniki, Greece by Akrivi Athanasopoulou (also co-authored by Angeliki Giannopoulou and me).

Desiderata

The following text is an extended version of the opinions I expressed in the panel “Open Access Publishing: Challenges and Perspectives” that was organized by the Hellenic Foundation for Culture and the innovative platform fairead in the Frankfurt Book Fair. The panel took place at the International Stage (Hall 5.1) on Friday, October 13, from 13.30 to 14.00.


In the life-cycle of books, including scientific books, libraries have exhibited their ability to play many different roles. For various reasons, I believe that these roles have substantial contributions. However, in the occasion of this panel, I would like to stick to the traditional concept of “libraries as customers”, which is a common attribute of libraries and remains the source of many challenges. Of course, there is the option of seeing libraries as publishers, which has already showed some very interesting examples, such as the Stockholm University Press and the Penn State University Press.

Stockholm University Press was founded in 2012 and is organized at the Stockholm University Library.

But as customers, who handle public money for public interest and under public accountability, they have two very simple requirements: access and preservation.

  1. Access is what we discuss in most of the occasions. It is the issue that brings many financial challenges and specifically what kind of models need to be achieved to have the proper kind of access. By Open Access we do not mean “no cost access”. We know well that any kind of publishing has costs that should be covered in a sustainable manner. We know that because libraries -more than anyone- know better the importance of sustainability and are aware that the monetary funds in the system need to be (re)distributed rationally and ethically. Funds allocated to any kind of model, either by subscription, or by purchasing, should not be on the expense of libraries and counter-fighting their role. This is ethical side, but there is also a rational one. We know that the problem, in several countries, like Greece, is not on the ‘Open’ part of the phrase, but on the ‘Access’ and what it entails. The main issue here is that the single act of accessing a digital book creates the challenge to balance the right to use, the right to reproduce and the necessity to protect the sustainability of the publishing sector. This is a very delicate exercise because the balance is disturbed; there are a lot of money for the well-being of the publishing sector, but the rights to use and to reproduce are not settled. Libraries and their communities need to be able to access digital books and to use them for exploration and mining, manually or -why not- machine-enabled. If an idea, this of accessing a work to acquire knowledge, is good, then it is good for any piece of work and not just for those out of copyright.
  2. In the digital world, little can be told about the preservation of books that are published only in digital format. In the physical world, libraries quite often play the role of preservation repositories; of these places that keep copies of out-of-market titles or of precious and historic editions. These, once they are out of stock, commercial value or copyright walls, can find a physical or/and digital place in a hospitable library. One of the most interesting small-scale scope libraries I found recently is the Reanimation Library in Brooklyn that collects books of marginal interest and tries through several ways to give them a second chance. Despite there are some important efforts, including OAPEN, we cannot say the same for digital books. Even if we had this opportunity to gather all digital-only books, then we still could not promise that their preservation and access to them would be guaranteed, just like it is happening with physical books. And this has to be addressed in a collaborative way.

There is a third requirement that libraries can express. Libraries reside close to their communities and as such know that the digital scientific book should be equipped with some additional functionalities. Quite often the discussion around digital books is about the functionalities that differentiate them from the physical ones, hopefully enabling them to override the various ergonomics restrictions. But to me quite often it is a matter if we can achieve the very same kind of interaction. For instance, can we annotate digital scientific books -in a very simple and device agnostic way- just like we do with pencils on printed papers? Can we enable our users to reflect themselves on a book? As by now, we cannot. But there are initiatives that show useful examples, such as the annotation of James Joyce’s emblematic work in “Infinite Ulysses”.

James Joyce’s ‘Ulysses’ was annotated by 775 readers more than 1000 times in this project by Amanda Visconti.

While this is a singular, exemplary publication, there are developments, based on open source, that can widespread annotation, such as hypothes.is. These can really enhance digital books and transform them from passive objects into active sources of content. We are impressively annotating classical texts, Homer and Herodotus, but we should be able to do it with contemporary scientific content; with content that is on the edge of innovation and will make community’s knowledge increase; with content that will advance open science.

Hestia enables someone to read the text of Herodotus and watch a narrative timeline and a map of recently-referenced places.

Obviously, the transfer to the digital market is not going to be rapid and smooth. Apart from the various reasons related to human physiology and ergonomics issues, the production line of digital books is more intensive, demanding and complex in contrast to the -hundreds of years now- consolidated and robust production line of printed books. Eventually, this slows down the adoption of digital books [1].

The “book” of the future will combine reading and writing, annotation and social media, text processing and analysis, data mining and mind mapping, searching and linking, indexing and display, image parsing and distant reading in a multi-modal, cross-platform, inter-media environment.

Johanna Drucker, Graphesis: visual forms of knowledge production

These requirements are not irrelevant to the phrase “open access”. They define certain characteristics of what someone should expect to do by accessing a digital scientific monograph, as well as they frame the discussion for sustainable business models for modern publishing. Current models might not be sustainable with the perception that digital books are pdf-replicas of the printed ones and our attachment to this perception undermines the potential of digital publishing and its effects on science and community [2].


[1] You may find interesting the findings of the Future of Academic Book project by the Arts and Humanities Research Council, UK.

[2] Many of these concerns have been discussed in the two versions of the Beyond PDF conference.

On Open Science & EU Copyright Reform: discussing with Julia Reda

Dr. Sofia Karakeva of DataScouting, a service provider and software developer for Information and Communication Technologies (ICT), specialized in developing innovative solutions for media monitors, libraries, archives, museums, institutions, organizations and companies, coordinated a discussion between the representatives of three European libraries with MEP Julia Reda of the Pirate Party on the EU copyright reform and more. I represented Library & Information Center, University of Patras, Greece. Below you will find my part, while the entire discussion is posted on the blog of DataScouting.


GT: How the link tax and its extension in scholarship communication will affect the growth of qualitative research in countries that are marginalized in terms of language or in terms of funding?

JR: In an unexpected turn of events, the European Parliament’s industry and research committee recommended to extend the proposed neighbouring right for press publishers (also known as link tax) to scholarly publications. This would be a disaster for open science in general, because it would give publishers even more power to control the dissemination of research results. Even open access publications could be affected if they are published through a traditional academic journal via gold open access. At the very least, publishers could ask for more money from academics in the form of article processing charges in return for relinquishing any claims under the publisher’s neighbouring right to make the articles truly open access. Even the original Commission proposal for a link tax solely on news articles will be harmful to academic disciplines that rely on news articles as source material, however. Whenever news articles would need to be copied, linked to or incorporated into academic articles, for example in communications science or political science, an additional layer of rights would need to be cleared with the publishers.

Not all Member States have adequate copyright exceptions that would also apply to the new neighbouring right. The new right is supposed to apply retroactively to all news articles published in the last 20 years, so libraries and universities would have to check a significant number of previous publications, online databases and other research materials to make sure that they don’t violate the new right. Given that all experiments with the link tax so far, namely in Germany and Spain, have had a negative impact on the publishing market, there is no reason to keep pushing this harmful idea.

LIBER2017 on twitter

These are the analyses that we are doing with Moses Boudourides and Sergios Lenis (Department of Mathematics, University of Patras) in the context of the LIBER Annual Conference 2017 presence on Twitter. The conference took place in Patras, Greece, July 5–7, 2017. LIBER is the European Association of Research Libraries and its Annual Conference is one of the most important gatherings for library professionals in Europe. It is organized since 1971 and runs annually on a different European city. With the advent of technology and social media, the LIBER Annual Conference has gained a significant exposure on the digital sphere of professional publicity. In 2016, the Finnish organizers in Helsinki had counted a number of 4300 tweets with the hashtag #liber2016. The conference has one main track that runs three days, which is preceded by some pre-conference activities three days before.

A video overview of LIBER2017 can be found below:

For our purposes, we collected tweets based on the search terms @liberconference, #liberconference, #liber2017 and #liber17. Hashtags are being gathered since June 30, 2016, when the conference version of Helsinki ended. Below you will find some snippets of this analysis. These are based on the retrospective analysis of these hashtags (#, as said since June 30, 2016), but includes also the entire activity of the account (@). Moses Boudourides has published a comprehensive report on Medium about this process, which I invite you to read.

It is important to note that the hashtag #liber2017 has been very popular in the Greek Twitter sphere and was a trending topic all three days of the conference, as you can see from the instance beside.

All analyses were implemented in an Apache Zeppelin Notebook. Anyone interested in a more detailed account of this work or getting access to the Zeppelin notebooks can do that by going to http://150.140.171.51:9980/#/ and typing liberconf, both as username and password. So, please consider this is as an on-going work. In the near future, we are going to put these figures and graphs on this site in interactive format, so that you have not to go to that site.

This is chart of depicting the number of tweets and the number of people tweeting about the conference (tweeple). We had 2.066 and 219 users tweeting about the conference. It is difficult to cross-check how many of them were present, since we know that some of them (we could recognize a couple of persons that were absent) were tweeting about the conference. With the exception of the @liberconference and @LIBEREurope accounts, we had three other accounts, namely @CKamposiori, @ringejacq and @Lottewilms that were very active!

The tweets peaked on Wednesday, July 5, when we had 102 users posting 371 original tweets. On that day the conference got another 179 mentions. Also that day we had 551 different hashtags used in these tweets. Some of them, #liber2017 excluded, were #openscience (n=50), #openaccess (n=49), #patras (n=34), #liberemergingleaders (n=34), #libraries (n=28), #oa (n=27), #copyright (n=25) and #tdm (n=24).

When it comes to media, Tweeple of the #liber2017 hashtag posted mainly photographs, not videos. This is quite common in conference, where people upload images of slides, exhibition stands, infographics or any other kind of images. In our case, we show that on Thursday, when we uploaded a very nice video recap of the first day on Vimeo (you may have a look at it here) we had 5 tweets with the video embedded.

Then, a pie chart of the languages shows the languages of the tweets. Quite naturally these are in English (93%), but as you may remember we have gathered data from the account of the conference as well, which means that shorter percentages are in other languages as well. Note that und means undefined.

We also calculated the polarity of sentiments of the tweets. It shows that the LIBER conference, in general, builds a very good experience and the outcome is very positive.

In terms of subjectivity, some small negative rates were recorded for tweets that had the hashtags #copyright and #liberemergingleaders.

Finally, there is one network graph that shows how hashtags interact together, meaning how often they co-occur in same tweets. Please, since there are different networks of the many LIBER conferences linked together by common hashtags, pay attention to the blue-colored network that refers to #liber2017.

The other graph is how users interact together, meaning which users are mentioned in #liber2017 tweets (of course by other users). The graph in this case is a directed one, showing that x mentions y.

With some patience, this post will be improved with the substitution of the images with interactive graphs that will help you explore these results.

Many thanks to Moses Boudourides and Sergios Lenis.

Regarding LIBER2017, some photos from the conference can be found organized in albums in LIBER’s Flickr account. Several colleagues from all around Europe have written their reports about the conference. You can read what Eleanor Warren and Christina Kamposiori wrote on their organizations’ blogs, here and here respectively.

Πληροφόρηση, παραπληροφόρηση & ορθολογισμός

Από τον Trump στον Erdogan και από εκεί στον Σώρρα, η παραπληροφόρηση είναι εργαλείο αυταρχισμού και ανορθολογισμού. Αυτά υποστήριξα στις Ημέρες Ορθολογισμού την Τετάρτη 22 Μαρτίου 2017 μέσα από αυτές τις διαφάνειες, με τη βοήθεια της πένας του George Orwell (συν κάποιες πεταχτές αναφορές στον T.S. Elliott, στους Shannon και Weaver και στον Gleick κατά τη διάρκεια του panel). Περισσότερα για τις Ημέρες Ορθολογισμού στον σχετικό δικτυακό τόπο.

Ο δρόμος προς τον ορθολογισμό είναι ένας δύσβατος δρόμος. Στη σύγχρονη εποχή, όπου τα μέσα του διαδικτύου, ο εκδημοκρατισμός τους και η κοινωνική διαδικτυωσή των αναγνωστών τους έχουν επικρατήσει ως η κυρίαρχη πρακτική της ενημέρωσης, κρύβονται κίνδυνοι για μια αντικειμενική πρόσληψη της πραγματικότητας. Η επιστημονική σκέψη τίθεται εν αμφιβόλω, είτε λόγω επισφαλών επικλήσεων, είτε λόγω υπερπληροφόρησης. Ως εκ τούτου έχουν προκύψει διάφορες στρεβλώσεις της πραγματικότητας με κορυφαία την αναφορά στα ‘εναλλακτικά δεδομένα’ των συνεργατών του νέου Προέδρου των ΗΠΑ. Στη συγκεκριμένη ομιλία θα παρουσιαστούν ενδεικτικά φαινόμενα παραπληροφόρησης και θα προταθούν τρόποι διάλυσής τους. Οι τρόποι αυτοί κυμαίνονται από γενικούς έως εξειδικευμένους και από απλά μέσα άσκησης της ευθυκρισίας έως χρήση επιστημονικής πληροφόρησης. Χρησιμοποιώντας αναφορές από το εμβληματικό μυθιστόρημα του Τζώρτζ Όργουελ ‘1984’ θα γίνει μια σύνδεση με την έννοια του αυταρχισμού και θα αναδείξει την ιδέα ότι ο ορθολογισμός -και όχι οι ψευδαισθήσεις του- είναι μέσο απελευθέρωσης του σύγχρονου ανθρώπου και ορθής κοινωνικοποίησής του.

Μαγεία είναι…

… το σημείο όπου τέμνονται οι αγάπες σου.

A new poster on topic dynamics for digital libraries analysis

Slide1This is the poster for the work “Exploiting Network Analysis to Investigate Topic Dynamics in the Digital Library Evaluation Domain”, which was co-authored with Leonidas Papachristopoulos, Nikos Kleidis, Michalis Sfakakis and Christos Papatheodorou. This poster was accepted at the 16th ACM/IEEE-CS Joint Conference on Digital Libraries “Big Libraries, Big Data, Big Innovation”, Rutgers University, Newark, NJ, USA, from 19 to 23 June 2016. The text for this poster can be found at the ACM Digital Library at http://dx.doi.org/10.1145/2910896.2925464.

The multidimensional nature of digital libraries evaluation domain and the amount of scientific production published on the field hinders and disorientates the interested researchers who contemplate to focus on the specific domain. These communities need guidance in order to exploit the considerable amount of data and the diversity of methods effectively as well as to identify new research goals and develop their plans for future works. This poster investigates the core topics of the digital library evaluation field and their impact by applying topic modeling and network analysis on a corpus of the JCDL, ECDL/TPDL and ICADL conferences proceedings in the period 2001-2013.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén